Tần số quét (Frequency Sweep) là gì?
Tần số quét là một âm thanh đơn sắc thay đổi cao độ theo thời gian. Thay vì phải thử thủ công từng tần số 440 Hz, 500 Hz rồi 560 Hz, bạn chỉ cần chọn điểm bắt đầu và kết thúc để âm thanh tự lướt qua toàn bộ dải ở giữa. Bất kỳ vấn đề nào của loa hay phòng nghe thường sẽ bộc lộ ngay khi tiếng quét lướt qua tần số đó.
Âm quét là phương pháp tiêu chuẩn để kiểm tra đáp tuyến tần số. Chúng vừa nhanh, vừa bao phủ toàn bộ dải âm, đồng thời giúp bạn dễ dàng xác định sự cố — bạn sẽ nghe được khoảng thời gian xảy ra bất thường, từ đó biết chính xác cần quay lại kiểm tra tần số nào.
Tuyến tính hay logarit — nên chọn loại nào?
Đường cong tuyến tính (linear) sẽ tăng thêm cùng một số hertz mỗi giây. Trải dài từ 20 Hz đến 20 kHz, điều này đồng nghĩa với việc nó dành hầu hết thời gian cho dải âm cao (treble) và lướt qua dải âm trầm (bass) chỉ trong một phần nhỏ của giây.
Đường cong logarit (logarithmic) lại tăng theo số quãng tám (octave) mỗi giây, tương thích với cách tai người cảm nhận cao độ. Nó dành thời gian thực sự cho dải trầm và là lựa chọn mặc định tốt hơn cho hầu hết các bài kiểm tra bằng tai. Bạn chỉ nên dùng dạng tuyến tính khi cần độ bao phủ đều theo hertz — chẳng hạn như trong một số phép đo đạc kỹ thuật đặc thù.
Những điều cần chú ý khi nghe
- Tiếng rung rè và ù. Màng ê-căng bị hở, ốp cửa xe ô tô hay củ loa gắn không chặt sẽ bộc lộ tiếng rè ngay tại một tần số cụ thể.
- Giới hạn dải trầm. Bắt đầu từ 10 Hz và ghi nhận mốc tần số đầu tiên bạn cảm nhận hoặc nghe thấy. Đó mới là giới hạn trầm thực sự của loa, bất chấp thông số ghi trên vỏ hộp.
- Sóng đứng trong phòng (Room modes). Trong phòng nhỏ, một số nốt bass sẽ bị rền ù trong khi các nốt khác lại biến mất. Đi lại xung quanh trong khi phát âm quét bass chậm, bạn sẽ nghe thấy các điểm dồn âm/mất âm này di chuyển.
- Ngưỡng nghe của bản thân. Chạy dải 8 đến 20 kHz và lưu ý thời điểm âm thanh bắt đầu biến mất đối với bạn. Ngưỡng nghe âm cao sẽ giảm dần theo tuổi tác đối với tất cả mọi người.
- Hoạt động của bộ phân tần (Crossover). Trên hệ thống loa nhiều dải, hãy chú ý nghe xem có đoạn nào bị suy hao hoặc đổi màu âm đột ngột tại điểm chuyển giao giữa các củ loa hay không.
- Hiện tượng méo tiếng. Nếu tiếng quét sine trong trẻo bắt đầu xuất hiện tiếng rè gạt, có thể củ loa hoặc amply đang bị đẩy quá giới hạn chịu đựng.
Cách thực hiện bài kiểm tra hiệu quả
Luôn bắt đầu với âm lượng nhỏ. Âm quét khi đi qua tần số cộng hưởng có thể lớn hơn rất nhiều so với phần còn lại, và tần số 20 Hz ở mức công suất cao sẽ gây áp lực rất lớn cho loa bass dù tai bạn gần như không nghe thấy gì.
Nên chọn thời lượng ít nhất 15 giây cho một đợt quét toàn dải — nếu nhanh hơn, bạn sẽ không kịp nhận biết vị trí xảy ra sự cố. Nếu muốn tìm một tiếng rung rè cụ thể, hãy thu hẹp dải tần: một lượt quét 20 giây từ 40 đến 90 Hz sẽ cho bạn dư dả thời gian để di chuyển và quan sát.
Dùng tai nghe để kiểm tra thính giác và dùng loa ngoài để kiểm tra thiết bị. Đánh giá chất lượng loa thông qua tai nghe sẽ không mang lại bất kỳ giá trị nào.